Maagkanker wordt vaak pas laat ontdekt. Klachten zijn in het begin soms vaag. Patiënten krijgen bijvoorbeeld vage pijn in de bovenbuik of merken dat eten niet goed meer zakt. Bij een deel van hen zijn er op het moment van de diagnose al uitzaaiingen op het buikvlies. Dan is genezing niet meer mogelijk en bestaat de standaardbehandeling vooral uit chemotherapie die de ziekte moet afremmen.

“De overleving is meer in maanden dan in jaren”, vertelt Lenah Kampmeijer. “Dat kan soms heel snel gaan. Juist daarom is het belangrijk om te onderzoeken of we patiënten meer tijd kunnen geven, zonder dat de behandeling te zwaar voor hen wordt.”

Direct in de buik

Kampmeijer is arts-onderzoeker Chirurgie in het Catharina Ziekenhuis en halverwege haar promotietraject aan Maastricht University. Ze doet onderzoek onder begeleiding van oncologisch chirurgen Ignace De Hingh en Misha Luyer en internist-oncoloog Irene van Hellemond.

Een belangrijk onderdeel van haar promotieonderzoek zijn de INTERACT maag-studies. Daarin onderzoekt het Catharina Ziekenhuis samen met het Erasmus MC of het toedienen van chemotherapie rechtstreeks in de buikholte naast de standaard chemotherapie effectiever is in de behandeling van patiënten met maagkanker en uitzaaiingen op het buikvlies. Patiënten krijgen daarvoor een toegangspoortje onder de huid. Via een slangetje komen de medicijnen direct in de buik terecht, dicht bij de uitzaaiingen.

“Normaal krijgt een patiënt alleen chemotherapie via het bloed”, zegt Kampmeijer. “Wij onderzoeken of het toevoegen van chemotherapie in de buik beter werkt bij uitzaaiingen op het buikvlies. De behandeling komt dan meteen op de plek waar de uitzaaiingen zitten.” Dat gebeurt nu niet als standaardbehandeling. “Je wilt iemand mogelijk langer laten leven, maar tegelijk zo min mogelijk inleveren op de kwaliteit van leven. Die afweging is lastig.”

Helpen om juiste behandeling te kiezen

Tijdens de Wetenschapsavond van het Catharina Ziekenhuis presenteerde zij een kleiner deel van haar onderzoek. Daarin vergeleek ze gegevens van patiënten bij wie wel of niet de maag was verwijderd. De eerste uitkomsten lieten een langere overleving zien bij de geopereerde patiënten. Toch kan daar nog geen harde conclusie uit worden getrokken. Mensen die een operatie kregen, waren vaak jonger of fitter. Het publiek koos haar presentatie overigens als een van de winnaars.

Een tweede onderzoek richt zich op betere herkenning van uitzaaiingen. Die zijn op een CT-scan moeilijk of zelfs niet zichtbaar, waardoor altijd een kijkoperatie nodig is. Tijdens een kijkoperatie kan daardoor blijken dat er meer ziekte aanwezig is dan vooraf gedacht. Samen met de TU/e ontwikkelt Kampmeijer een computermodel dat scans nauwkeuriger moet beoordelen. Ook kan dit het in de toekomst mogelijk maken om zonder kijkoperatie beter te volgen wat het effect van de behandeling is op de buikvliesuitzaaiingen.

“De technische onderzoekers bouwen het model en wij leveren de medische kennis”, weet ze. “Uiteindelijk hopen we vooraf beter te zien waar uitzaaiingen zitten en hoeveel ziekte er in de buik aanwezig is. Dat kan helpen om de juiste behandeling te kiezen.”

Klimmen tegen Kanker

Dit project krijgt steun van het Hanarth Fonds en ontving een bijdrage van de Catharina Health Foundation. Dankzij die financiering kan het model verder worden ontwikkeld en getest.

De verschillende onderzoeken hebben hetzelfde doel: eerder zien wat er aan de hand is, gerichter behandelen en beter bepalen voor wie een zware behandeling iets kan opleveren. Kampmeijer hoopt dat patiënten daardoor in de toekomst meer mogelijkheden krijgen dan alleen het afremmen van de ziekte.

“Er is bij uitgezaaide maagkanker nog veel winst te behalen”, zegt ze. “We werken met chirurgen, oncologen, radiologen en technische onderzoekers aan dezelfde vraag: hoe kunnen we voor deze patiënten een behandeling vinden die niet alleen tijd toevoegt, maar ook zo veel mogelijk kwaliteit van leven behoudt?”

In september verruilt Kampmeijer haar onderzoekswerk tijdelijk voor een sportieve uitdaging. Samen met collega’s beklimt zij tijdens Klimmen tegen Kanker de Col de la Madeleine. Met deze bijzondere tocht zamelen zij geld in voor de Catharina Health Foundation, zodat onderzoek zoals dit kan worden voortgezet en er gewerkt kan blijven worden aan betere behandelingen voor mensen met kanker.

The post Onderzoek naar nieuwe kansen voor mensen met uitgezaaide maagkanker appeared first on Catharina Health Foundation.

Chemotherapie is vaak zwaar. Maar voor een deel van de patiënten is de behandeling nog zwaarder dan nodig. Dat geldt bijvoorbeeld voor patiënten met darmkanker of alvleesklierkanker die het medicijn irinotecan krijgen. Ongeveer één op de tien mensen breekt dat middel minder goed af vanwege een (erfelijke) genmutatie: een blijvende verandering in de DNA-volgorde van een gen, in dit geval het zogeheten UGT1A1-gen. In het dagelijks leven merk je er weinig van, maar het medicijn blijft door deze mutatie langer in het lichaam. De kans op ernstige bijwerkingen bij chemotherapie wordt dan veel groter.

Ziekenhuisapotheker, klinisch farmacoloog en hoofdonderzoeker Maarten Deenen van het Catharina Ziekenhuis wil daar verandering in brengen. KWF investeert ruim één miljoen euro in een landelijk project onder zijn leiding. Samen met andere ziekenhuizen werkt hij aan de invoering van een eenvoudige DNA-test, waarmee vooraf te zien is of iemand irinotecan minder goed verwerkt.

Koorts en diarree

“Eigenlijk is dit de ultieme vorm van gepersonaliseerde zorg”, zegt Deenen. “Aan de buitenkant kun je niet zien of iemand dit medicijn goed verdraagt. Nu krijgt iedereen meestal een dosering die past bij de gemiddelde patiënt. Maar sommige mensen krijgen daardoor in feite te veel binnen. Die groep kunnen we met deze test vooraf herkennen.”

De gevolgen van zo’n te hoge blootstelling aan het medicijn kunnen groot zijn. Patiënten kunnen koorts krijgen doordat hun afweersysteem sterk wordt onderdrukt. Ook ernstige diarree komt voor. “We zien dat ongeveer de helft van deze patiënten bij een normale dosering moet worden opgenomen”, vertelt Deenen. “Soms liggen mensen dan een paar dagen tot een week in het ziekenhuis door de bijwerkingen. Dat gebeurt in een periode waarin ze toch al heel veel voor hun kiezen krijgen.”

Geen belastende test

De test zelf is eenvoudig. Een laboratorium kan het DNA onderzoeken uit bloed of speeksel. Ook het Catharina Ziekenhuis heeft zo’n gespecialiseerde afdeling voor moleculaire diagnostiek in huis. Die expertise is belangrijk, omdat de test betrouwbaar en snel moet worden uitgevoerd voordat de behandeling begint. “Het kan zelfs met een wattenstaafje in de mond”, weet Deenen. “Het is dus geen belastende test voor de patiënt. De uitslag kan snel bekend zijn. En als blijkt dat iemand het medicijn langzamer afbreekt, starten we met een lagere dosis.”

Dat roept een logische vraag op: waarom krijgt niet iedereen standaard minder chemo? Volgens Deenen is dat niet verstandig. “Bij chemotherapie zoek je altijd naar de balans tussen veiligheid en werking. Als je iedereen minder geeft, kan de behandeling ook minder goed werken. Bij deze groep is dat anders. Zij breken het medicijn langzamer af. Daardoor kan een lagere dosis voor hen genoeg zijn, terwijl de behandeling toch goed blijft werken.”

Nauwe samenwerking

De landelijke stap die nu wordt gezet, begon jaren geleden klein in het Catharina Ziekenhuis. Dankzij steun van de Catharina Health Foundation kon Deenen in 2017 de eerste studie opzetten, samen met drie andere Nederlandse ziekenhuizen. Dat onderzoek groeide uit tot de basis voor de landelijke invoering waar KWF nu ruim één miljoen euro voor uittrekt. “Zonder die eerste bijdrage waren we hier nooit gekomen”, aldus Deenen. “We zijn klein begonnen, maar juist daardoor konden we de kennis opbouwen die nu nodig is om deze test voor veel meer patiënten beschikbaar te maken.”

Ook binnen het Catharina Kanker Instituut werd het onderzoek vanaf het begin ondersteund. Volgens Deenen is juist die samenwerking belangrijk. “Dit kun je niet alleen vanuit de apotheek doen. We werken nauw samen met de oncologie. Het gaat uiteindelijk om de patiënt in de spreekkamer: kunnen we iemand veilig behandelen, met een dosis die beter past bij zijn of haar lichaam?”

Ook landelijk staat er een sterk team achter het project, met onder anderen hoogleraar en internist-oncoloog Hans Gelderblom van het LUMC en hoogleraar en internist-oncoloog Ron Mathijssen van het Erasmus MC. De eerdere resultaten, die landelijke aandacht via het NOS Journaal kregen en inmiddels zijn gepubliceerd in The Lancet, lieten zien dat de aanpak ernstige bijwerkingen kan verminderen. Ook bleek dat de behandeling niet minder goed werkt wanneer patiënten met een verhoogd risico een aangepaste startdosis krijgen. Voor KWF was dat belangrijke onderbouwing om nu ruim één miljoen euro te investeren in landelijke invoering van de test. “Daar ben ik erg dankbaar voor.”

Leed besparen

De winst zit volgens Deenen vooral bij de patiënt, maar de test helpt ook om zorg slimmer te organiseren. Eerder onderzoek liet zien dat de aanpak kosteneffectief is. Dat komt doordat ernstige bijwerkingen minder vaak leiden tot extra behandelingen of een ziekenhuisopname. “Het belangrijkste is dat we mensen veel leed kunnen besparen”, zegt Deenen. “Dat de zorg daardoor ook doelmatiger wordt, maakt de invoering alleen maar logischer.”

De komende vier jaar moet de test beschikbaar worden voor veel meer patiënten in Nederland. De onderzoekers benaderen ziekenhuizen waar irinotecan wordt gegeven. Ongeveer twintig ziekenhuizen doen mee aan een grote evaluatie. Daarbij kijken de onderzoekers onder meer naar bijwerkingen, ziekenhuisopnames, kwaliteit van leven, behandelresultaten en kosten.

Deenen weet dat invoering in de dagelijkse praktijk tijd en aandacht vraagt, ook als de meerwaarde duidelijk is. “Elk ziekenhuis heeft eigen afspraken en eigen werkwijzen. Mensen moeten worden geschoold, artsen moeten weten wanneer ze de test moeten aanvragen en laboratoria moeten de test goed kunnen uitvoeren. Sommige ziekenhuizen doen dit al standaard, andere nog niet. Met dit project willen we iedereen helpen om die stap te zetten.”

Kan vertrouwen aantasten

Het doel is duidelijk: bijna alle patiënten die in aanmerking komen voor irinotecan moeten vooraf worden getest. “In het project hebben we opgenomen dat 95 procent van de patiënten de test krijgt”, zegt Deenen. “Mijn eigen streven is eigenlijk 100 procent. Als je weet dat je veel leed kunt voorkomen, wil je dat geen enkele patiënt deze kans mist.”

Voor patiënten kan dat verschil groot zijn. Een ziekenhuisopname door bijwerkingen is niet alleen lichamelijk zwaar. Het kan ook het vertrouwen in de behandeling aantasten. “Sommige patiënten worden zo ziek dat ze zeggen: dit wil ik nooit meer”, vertelt Deenen. “Dan wordt het moeilijk om mensen te motiveren om door te gaan. Terwijl die behandeling juist belangrijk voor hen kan zijn.”

Deenen benadrukt dat het project draait om betere zorg voor patiënten, in Eindhoven én daarbuiten. “We doen dit uiteindelijk om mensen beter en veiliger te behandelen. Het geld van KWF komt direct ten goede aan patiënten die met dit middel worden behandeld.” Wat hem betreft wordt de test straks een vaste stap vóór de start van de chemotherapie. “Niet afwachten of iemand ernstige bijwerkingen krijgt, maar vooraf weten wie extra risico loopt. Dat is precies wat behandeling op maat moet zijn.”

The post Eerst DNA-test, dan chemo: Catharina leidt landelijke invoering behandeling op maat appeared first on Catharina Health Foundation.

Voor Ignace De Hingh, oncologisch chirurg in het Catharina Ziekenhuis, bijzonder hoogleraar aan Maastricht University en onderzoeksleider, is dat de belangrijkste boodschap van het onderzoek (CAIRO6) dat net verschenen is in The Lancet Oncology. “De veronderstelling dat meer behandeling beter is voor deze patiëntengroep gaat niet op.”

Volgens hem dachten buitenlandse oncologen lange tijd juist dat chemotherapie zo vanzelfsprekend onderdeel van de behandeling was, dat een studie zonder die standaardbehandeling bijna niet voorstelbaar was. Juist daarom is de uitkomst van deze studie zo betekenisvol.

De studie laat volgens De Hingh zien dat extra chemotherapie voor deze grote groep patiënten geen overlevingswinst geeft en bovendien gepaard gaat met flinke bijwerkingen. Dat raakt aan een bredere vraag in de oncologie: moet je alles behandelen wat je kán behandelen, of alleen wat aantoonbaar iets toevoegt? In Nederland wordt een terughoudende lijn gevolgd. Die blijkt nu met betrouwbare data uit wetenschappelijk onderzoek te zijn bevestigd.

Passende zorg

Dat is niet alleen wetenschappelijk relevant, maar ook belangrijk voor patiënten. Chemotherapie is volgens De Hingh kostbaar, belastend en – ook heel belangrijk – gaat ten koste van de kwaliteit van leven. Als zo’n behandeling geen bewezen effect heeft, moet je je afvragen of je die nog wel wilt geven. “Dat we bij de meeste patiënten geen chemotherapie nodig blijken te hebben, is denk ik winst voor de patienten.”

Daarmee raakt het onderzoek ook aan het principe van passende zorg, waar het kabinet-Jetten zich zo hard voor maakt. Niet alles doen wat mogelijk is, maar doen wat bewezen zinvol is voor de patiënt. De Hingh, die zijn resultaten onder meer op het grootste oncologiecongres ter wereld (in Chicago) en op diverse andere internationale congressen toelichtte, noemt het onderzoek zelfs een voorbeeld daarvan: kritisch kijken naar wat een behandeling oplevert, voor de patiënt én voor de maatschappij. Juist bij ingrijpende en kostbare behandelingen is die vraag volgens hem van groot belang.

Geen eindpunt

Op het eerste gezicht is dit misschien een ‘negatieve’ studie, erkent Ignace de Hingh. “Er komt niet uit dat extra chemotherapie méér oplevert. In de wetenschap trekken positieve studies vaak sneller de aandacht; een nieuwe behandeling die wél effect laat zien, is nu eenmaal makkelijker te verkopen.” Toch ziet hij de uitkomst juist als goed nieuws. “De overleving van patiënten na de operatie (HIPEC) bleek beter dan verwacht. En als je dan kunt aantonen dat daar geen extra chemotherapie voor nodig is, dan voorkom je dat mensen onnodig een zware behandeling ondergaan.”

Zaadje geplant in telefoongesprek

De aanleiding voor de CAIRO6-studie lag in een gesprek zo’n vijftien jaar geleden waarin ook De Hingh zelf aan het denken werd gezet. “Omdat het internationaal de standaard was, verwees ik een patient voor chemotherapie naar een oncoloog maar deze stelde de simpele vraag: ‘Waar is het bewijs?’.” Daarmee werd het zaadje geplant voor het onderzoek.

Een onderzoek dat patiënten uit tien ziekenhuizen – negen in Nederland en één in België – over een periode van negen jaar volgde. Het is daarmee de grootste studie ter wereld bij deze patiëntengroep. Het onderzoek werd opgezet en gecoördineerd vanuit het Catharina Ziekenhuis en mede mogelijk gemaakt door subsidies van het KWF en de Catharina Health Foundation. De deelnemende ziekenhuizen naast het Catharina Ziekenhuis waren Amsterdam UMC, UMC Utrecht, Erasmus MC, Antoni van Leeuwenhoek, Radboudumc, UMCG, St. Antonius Ziekenhuis, Medisch Spectrum Twente en het Ziekenhuis Oost-Limburg (Genk).

The post Terughoudendheid met chemotherapie blijkt terecht bij uitzaaiingen dikkedarmkanker appeared first on Catharina Health Foundation.

Het probleem is hardnekkig: slechts 2 procent van alle bijwerkingen en allergieën van medicijnen belandt in het juiste vakje van het elektronisch patiëntendossier. “Bijna alle andere allergieën zijn wel ergens anders opgeschreven in het dossier, maar die zijn onzichtbaar voor het huidige bewakingssysteem. “En als het niet in dat vakje staat, kunnen we er als apothekers niet op bewaken,” legt Van de Burgt uit. Het gevolg? Onnodige risico’s, langdurige opnames, bijwerkingen die niet nodig waren geweest en in sommige gevallen dus levensbedreigende situaties.

Daarom ontwikkelde ze een oplossing die kunstmatige intelligentie (AI) inzet om deze informatie wél boven water te krijgen. “Het systeem doorzoekt het volledige patiëntendossier op triggerwoorden die kunnen wijzen op bijwerkingen en allergieën rondom medicijngebruik”, zegt Van de Burgt.

Zoeken in miljoenen woorden

Dat gaat in de praktijk om informatie zoeken in miljoenen woorden. “We hebben een gouden standaard gemaakt met apothekers en artsen met woordcombinaties die voor kunnen komen en daarop het AI-model getraind. Nu haalt het tot 80 procent van de ontbrekende informatie terug,” zegt Van de Burgt.

Het systeem werkt nog niet volledig automatisch. En dat is bewust gedaan. “Ik wil dat er altijd een check is door de mensen die met het systeem werken, om zo fouten van AI tegen te gaan. Want ook dit systeem kan nog niet alles vinden. Dat komt omdat iedereen die in het patiëntendossier geschreven heeft, dat toch net op een andere manier doet.”

Daarom blijven er in het vervolgonderzoek altijd mensen betrokken bij de resultaten van het algoritme: “Apotheekassistenten krijgen een melding en bespreken die met de patiënt. Pas na bevestiging wordt de informatie toegevoegd aan het juiste vakje. Zo blijft de bewaking betrouwbaar en transparant.”

Verschillen per ziekenhuis

De voordelen zijn duidelijk: betere registratie, meer patiëntveiligheid en minder herhaalde fouten. En het werkt niet alleen in Eindhoven. Tests in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch laten dezelfde resultaten zien. “Dat geeft vertrouwen dat het ook in andere ziekenhuizen kan, want ook per ziekenhuis kan tekstgebruik in het patiëntendossier verschillen” zegt Van de Burgt. En die interesse is er volop: Amsterdam, Groningen en Tilburg hebben zich al gemeld.

Toch is het nog niet zover dat het systeem dagelijks draait. De komende studie richt zich op implementatie in de praktijk, vooral bij preoperatieve screenings. “Daar kunnen we veel winst behalen,” legt Van de Burgt uit. “Artsen en verpleegkundigen hoeven straks niet meer alles zelf uit te pluizen, maar krijgen sneller een vollediger overzicht dat ze makkelijk kunnen checken bij de patiënt.”

Van de Burgt hoopt dat het systeem vervolgens landelijk uitgerold kan worden.  “Dat gaat nog jaren duren, voor het echt zover is. Maar ik hoop dat dit echt een verschil maakt voor patiënten,” zegt ze. “Want uiteindelijk gaat het daar om.”

The post Apotheker haalt verborgen risico’s uit medische dossiers met AI appeared first on Catharina Health Foundation.

Waarom is vroege ontdekking zo moeilijk?

Klachten ontstaan meestal pas laat. Artsen gebruiken CT-scans om tumoren op te sporen, maar de tumoren zijn niet altijd goed te zien. “Alvleesklierkanker herkennen op CT-scans vereist een hoge mate van expertise. Radiologen herkennen in ongeveer 80 procent van de gevallen de tumoren, blijkt uit eerdere studies”, zegt Lotte Fleurkens-Ewals, onderzoeker bij het Catharina Ziekenhuis.

“Dat betekent dat 1 op de 5 tumoren gemist wordt. En elke gemiste tumor kan het verschil betekenen tussen wel of niet behandelen. Hoe vroeger je een tumor ontdekt, hoe groter de overlevingskans voor een patiënt.”

Wat doet AI anders?

Samen met de Technische Universiteit Eindhoven ontwikkelde Fleurkens-Ewals een AI-model dat CT-scans analyseert en tumoren in de alvleesklier herkent. Hiervoor werd een enorme dataset samengesteld met ruim 1.500 patiënten. Van deze groep hadden 270 patiënten daadwerkelijk een tumor. Het model werd getest op deze data en die tests leverden veelbelovende resultaten op. Meer dan 90 procent van de tumoren werd herkend door AI.

Voor patiënten bij wie alvleeskliertumoren werden gediagnosticeerd, keek het AI-model naar oudere CT-scans. Op die beelden hadden de radiologen de tumor destijds nog niet herkend. Ongeveer 20 procent van de patiënten had een eerdere CT-scan en in ruim de helft van die gevallen zag de AI de tumor al eerder. Gemiddeld acht weken voordat de diagnose werd gesteld. “Eerder ontdekken kan cruciaal zijn bij een agressieve tumor,” zegt Fleurkens-Ewals. “Dan is er meer kans op een beter behandelresultaat.”

Wat betekent dit voor patiënten?

Een operatie is nu alleen mogelijk als de tumor niet is uitgezaaid en niet om belangrijke bloedvaten of in omliggende organen groeit. Hoe eerder de tumor wordt gevonden, hoe groter de kans dat een operatie mogelijk is. Het onderzoek laat zien dat AI radiologen kan helpen om tumoren eerder op te sporen.

Fleurkens-Ewals: “Met dit onderzoek laten we zien dat AI potentie heeft als het gaat om opsporen van tumoren.” Maar daarmee is nog niet bewezen dat eerder opsporen daadwerkelijk leidt tot betere overlevingskansen. “Daarom willen we een grootschalige klinische studie uitvoeren. In deze studie worden twee groepen vergeleken: één waarbij radiologen AI-assistentie krijgen en één zonder. Het doel: aantonen dat AI echt het verschil maakt.”

The post Slimme software helpt artsen bij het opsporen van alvleesklierkanker appeared first on Catharina Health Foundation.

Een bronchoscopie is een kijkonderzoek van de luchtwegen. De longarts schuift via de mond of neus een dunne, flexibele slang met camera naar binnen. Zo kan hij of zij de binnenkant van de luchtwegen bekijken en zo nodig wat slijm of weefsel wegnemen. Het onderzoek wordt vooral gedaan bij patiënten met een verdenking van longkanker, hardnekkige infecties of onverklaarde klachten zoals langdurig hoesten of bloed ophoesten. Ook kan een bronchoscopie gebruikt worden om een verstopping in de luchtwegen weg te halen.

De belangrijkste conclusie die Gerretsen maandag presenteerde: met een eendaagse training op een simulator leren longartsen in opleiding deze complexe vaardigheid sneller en veiliger, met duidelijke voordelen voor de patiënt.

Minder last van hoestprikkels

Ze onderzocht de bronchoscopievaardigheden van meer dan honderd longartsen in opleiding die een (sinds 2020 verplichte) training volgden op een simulator. Deze training wordt gegeven op zeven locaties in Nederland, onder meer in het Catharina Ziekenhuis. Al na één dag bleken zij het kijkonderzoek in de luchtwegen twee keer zo snel te kunnen uitvoeren als voor de training. Daarbij maakten ze veel minder onnodige bewegingen met de flexibele slang, wat in de praktijk betekent dat patiënten minder last hebben van hoestprikkels en dat de procedure korter duurt. “Na de training zagen we dat de artsen veel beter hun weg in de luchtwegen konden vinden”, vertelt Eveline. “De onnodige bewegingen namen sterk af en de procedure verliep veel efficiënter.”

In Nederland worden jaarlijks ruim twintigduizend bronchoscopieën uitgevoerd. Haar onderzoek is van groot belang voor de veiligheid van patiënten, benadrukt Gerretsen. “Vroeger leerden longartsen dit onderzoek vooral op patiënten, met een ervaren arts naast zich. Dat bracht risico’s met zich mee en de procedures duurden veel langer. Met simulatieonderwijs kunnen artsen eerst oefenen in een veilige omgeving. Dat is minder belastend voor de patiënt.”

Tijdens trainingen worden de deelnemers stap voor stap begeleid door ervaren longartsen. Zij leren hoe je de bronchoscoop goed kunt besturen en op de juiste manier door de luchtwegen navigeert. Gerretsen: “Zoals piloten noodsituaties oefenen in een simulator, bereiden longartsen zich nu voor op deze ingreep zonder dat de patiënt daar hinder van ondervindt.”

Verbeteren van opleidingsprogramma’s

De inzichten uit dit promotieonderzoek bieden aanknopingspunten voor het ontwerpen en verbeteren van opleidingsprogramma’s. “Ons onderzoek laat zien dat simulatietraining een waardevolle bijdrage levert aan de opleiding van longartsen. Patiënten hoeven zich dan ook geen zorgen te maken als een bronchoscopie wordt uitgevoerd door een longarts in opleiding die deze training gevolgd heeft.”

Eveline legde eerder in een video uit wat haar onderzoek precies behelsde (zie onderstaand). Zij is momenteel werkzaam bij het Maastricht UMC+, waar zij deel uitmaakt van het landelijke DUTCH-consortium (Digital United Training Concepts for Healthcare). Dit consortium heeft als doel simulatieonderwijs structureel te verankeren in de opleidingen voor anesthesiemedewerkers, radiodiagnostisch laboranten en operatieassistenten. Binnen DUTCH is Eveline projectcoördinator van het professionaliseringsprogramma voor docenten in deze opleidingen.

de Catharina Health Foundation en Maastricht Universitair Medisch Centrum maakten dit onderzoek met een subsidie mogelijk.

The post Longartsen oefenen nu eerst op een simulator en dat merkt de patiënt meteen appeared first on Catharina Health Foundation.

De behandeling van darmkanker die is uitgezaaid naar het buikvlies is een van de grootste uitdagingen binnen de oncologie. De standaardbehandeling bestaat uit een zware buikoperatie, de zogenoemde HIPEC, waarbij al het zichtbare tumorweefsel wordt verwijderd en de buik daarna gespoeld wordt met verwarmde chemotherapie. Toch komt bij ongeveer 80 procent van de patiënten de ziekte terug.

“We zien dat de HIPEC-operatie op zichzelf vaak niet voldoende is om patiënten te genezen”, legt Galanos uit. “Dat gebeurt slechts in zeldzame gevallen. Daarom willen we met de INTERACT PLUS-studie de behandeling uitbreiden door patiënten vooraf chemotherapie te geven, zowel via de bloedbaan als rechtstreeks in de buikholte. Zo willen we de tumoren als het ware een eerste klap toedienen voordat we opereren.”

Effectiever tumoren bestrijden

Tijdens de nieuwe behandeling krijgen patiënten via een poortje (soort katheter) in de buikholte en via een infuus in de bloedbaan chemotherapie toegediend. “Chemotherapie via de bloedbaan bereikt het buikvlies maar beperkt”, zegt Galanos. “Dat hebben we uit eerdere studies geleerd. Door het óók rechtstreeks in de buikholte toe te dienen, bestrijden we de uitzaaiingen veel directer.”

“Door de chemotherapie meerdere keren te herhalen vóór de HIPEC-operatie, creëren we een herhaalde blootstelling aan de medicijnen precies op de plek waar het nodig is”, zegt Galanos. “Het doel is om het resterende tumorweefsel zo kwetsbaar mogelijk te maken, zodat we het tijdens de operatie effectiever kunnen verwijderen.”

Focus op veiligheid en haalbaarheid

De INTERACT-PLUS-studie is een zogenoemde fase 2-studie. Dat betekent dat de onderzoekers vooral kijken naar de verdraagbaarheid van de behandeling. “We willen zien of patiënten lichamelijk in staat zijn om al de zes kuren voorafgaand aan de operatie te doorlopen”, licht Galanos toe. “Pas als we bewezen hebben dat dat haalbaar is, kunnen we in een volgende studie onderzoeken of deze aanpak daadwerkelijk betere overlevingskansen oplevert dan patiënten die enkel de HIPEC-operatie krijgen.”

Galanos gelooft dat deze nieuwe strategie mogelijks de oplossing geeft om patiënten effectiever te kunnen behandelen voor deze ziekte. “Op dit moment geneest minder dan vijf procent van de patiënten na een HIPEC-behandeling. Met deze nieuwe aanpak hopen we de overleving voor deze patiënten aanzienlijk te verlengen.”

De studie, kan volgens haar een belangrijke stap zijn om de behandeling van buikvlieskanker naar een hoger niveau te tillen. “We weten dat herhaalde blootstelling aan chemotherapie essentieel is. Eén enkele dosis, zoals nu bij HIPEC het geval is, past daar eigenlijk niet bij. Met INTERACT-PLUS willen we die kloof dichten.” Meedoen aan deze studie kan in drie Nederlandse ziekenhuizen, waaronder het Catharina Ziekenhuis.

Meer weten over deze studie? Laskarina Galanos is te bereiken via laskarina.galanos@catharinaziekenhuis.nl. Wilt u weten of u in aanmerking komt om deel te nemen aan dit onderzoek? Vraag dan via deze link een second opinion aan: Second opinion aanvragen: zo werkt het – Catharina Ziekenhuis

The post Nieuwe studie naar darmkanker die uitgezaaid is naar het buikvlies: ‘Perspectieven voor patiënten verbeteren’ appeared first on Catharina Health Foundation.

In het zogenoemde REPEAT-onderzoek krijgen patiënten met een nieuwe of teruggekeerde tumor in dezelfde borst als eerder geen langdurig bestralingsschema na de operatie, maar één hoge, gerichte bestraling voor de operatie. Drie weken later volgt dan een tweede borstsparende ingreep.

Tot nu toe is het verwijderen van de gehele borst bij teruggekeerde kanker vaak de enige optie. “Dat is ingrijpend. Niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal,” zegt Schipper. “Met deze methode zouden sommige vrouwen toch in aanmerking kunnen komen voor een tweede borstsparende behandeling. Dat zou een groot verschil maken in kwaliteit van leven. Die operaties worden nu steeds vaker uitgevoerd. ”

Behandeling omdraaien

Bij vrouwen die voor de eerste keer borstkanker krijgen, wordt eerst een borstsparende operatie verricht. Dan volgt vijf tot twintig keer borstbestraling. “Voor de teruggekeerde borstkanker draaien we het om. We beginnen met één bestraling met een hoge dosis. Daarbij bestralen we heel precies op en rond de tumor. Dat kan omdat de tumor nog aanwezig is en dus is die goed zichtbaar.”

Drie weken na de bestraling vindt de operatie plaats. “Omdat het grootste deel van het bestraalde weefsel met de operatie verwijderd wordt, verwachten we minder bijwerkingen én een beter cosmetisch resultaat dan bij bestraling na de operatie”, zegt Schipper.

De studie, opgezet vanuit het Amsterdam UMC onder leiding van radiotherapeut Desiree van den Bongard, in samenwerking met het Catharina Ziekenhuis, onderzoekt hoe veilig en effectief deze eenmalige bestraling voor de operatie is. In totaal zullen zo’n 25 vrouwen in Nederland deelnemen. “Uit eerder onderzoek is al gebleken dat een tweede borstsparende therapie veilig is bij vrouwen met een laag risico op tweede terugkeer van de ziekte”, zegt Schipper.

Het onderzoeksteam kijkt niet alleen naar het succes van de behandeling, maar ook naar de bijwerkingen. Maurice van der Sangen, radiotherapeut in het Catharina Ziekenhuis, geeft aan: “We weten van eerdere studies dat één gerichte bestraling over het algemeen goed wordt verdragen. In de eerste weken kun je last krijgen van roodheid of zwelling van de borst. Op de lange termijn kan er littekenweefsel ontstaan, maar de kans op ernstige bijwerkingen lijkt kleiner dan bij standaardbestraling.”

Patiënten worden vijf jaar lang gevolgd met controles, vragenlijsten en scans om zowel het medisch als cosmetisch resultaat in beeld te brengen.

Geen extra belasting, wel extra informatie

Deelnemers hoeven volgens Schipper niet bang te zijn voor veel extra belasting. “De meeste onderzoeken combineren we met bestaande afspraken. Het is wel zo dat er twee keer bloed wordt afgenomen en dat we soms een marker en extra biopten in de borst plaatsen. Maar daar staat tegenover dat je géén wekenlange bestralingskuur hoeft te ondergaan.”

Ook wordt onderzocht of bepaalde stofjes in het bloed iets kunnen zeggen over het effect van de bestraling. “In de toekomst kunnen we dan misschien zelfs voorspellen bij wie deze behandeling het beste werkt.”

“Meedoen is volledig vrijwillig”, benadrukt Schipper. “Je kunt altijd kiezen voor de standaardbehandeling. Maar wij vinden het belangrijk dat vrouwen weten dat er mogelijk een alternatief is. Het geeft ze een keuze. En dat is waardevol bij zulke intense trajecten.”

The post Kan extra bestraling bij terugkerende borstkanker amputatie besparen? appeared first on Catharina Health Foundation.

Na een miskraam zijn er verschillende manieren om achterblijvend weefsel te verwijderen. Bijvoorbeeld via een curettage, die meestal snel kan plaatsvinden, of via een hysteroscopie, een ingreep waarbij via een camera in de baarmoeder wordt gekeken en weefsel heel gericht wordt verwijderd wordt. Deze laatste methode heeft mogelijk voordelen voor de vruchtbaarheid op de lange termijn, maar vaak moeten vrouwen er weken op wachten.

“Artsen baseren hun advies vaak op wetenschappelijke data over risico’s en effectiviteit”, zegt Wagenaar. “Maar wat we eigenlijk nog niet goed weten, is wat vrouwen zelf het belangrijkst vinden bij het maken van die keuze. Is dat hoe snel de behandeling kan plaatsvinden? De kans op complicaties? De kans op een extra ingreep? Of vooral hoe snel je daarna weer zwanger kunt worden?”

Voorkeuren achterhalen

In haar onderzoek wil Wagenaar, die het onderzoek uitvoert met gynaecoloog Huib van Vliet, achterhalen wat de voorkeuren zijn van vrouwen met zwangerschapsresten die een actieve kinderwens hebben. Via een vragenlijst wordt vrouwen een serie keuzescenario’s voorgelegd.

Dat gebeurt via een Discrete Choice Experiment een methode waarmee je onderzoekt welke aspecten mensen het belangrijkst vinden bij het maken van een keuze. Vrouwen krijgen steeds twee behandelopties te zien die verschillen in bijvoorbeeld wachttijd, slagingskans of risico’s.

Hoe dat precies werkt? “Stel je boekt een vlucht naar Aruba. Optie 1 kost 500 euro, de vliegreis duurt 16 uur en de stoel heeft normale beenruimte. Optie 2 kost 800 euro, duurt ook 16 uur, maar de stoel heeft extra beenruimte. Als iemand dan voor optie 2 kiest, weet je: die hecht waarde aan het hebben van extra beenruimte en vindt dat dus minstens 300 euro waard.”

Op dezelfde manier toont de vragenlijst bij dit onderzoek steeds verschillende scenario’s van behandelingen, zodat zichtbaar wordt wat vrouwen het meest laten meewegen in hun keuze. “Het lijkt een simpele vragenlijst, maar er zit een slimme berekening achter. Zo kunnen we precies achterhalen wat vrouwen het zwaarst laten meewegen bij hun beslissing.”

Snel weer zwanger worden

“Veel vrouwen willen na een miskraam zo snel mogelijk weer zwanger worden. Elke dag wachten kan er dan één te veel zijn. Tegelijkertijd wil je ook een behandeling die de kans op een succesvolle volgende zwangerschap vergroot”, schetst Wagenaar het dilemma.

“Het doel is dat vrouwen samen met hun arts een weloverwogen keuze kunnen maken, gebaseerd op hun persoonlijke voorkeuren en situatie.  Door hun keuzes te analyseren, kunnen we in kaart brengen wat vrouwen echt belangrijk vinden. Daarmee kunnen we in de toekomst beter advies geven dat aansluit op wat voor de patiënt .”

Uiteindelijk willen Wagenaar en Van Vliet het gesprek met patiënten beter aan kunnen gaan. Zo willen ze bepalen welke behandelopties het beste passen bij de medische situatie en de persoonlijke voorkeuren van de patiënt. Dat past binnen het ziekenhuisbrede project Samen Beslissen, waarbij de patiënt actief betrokken wordt en waarin de expertise van de arts en de wensen van de patiënt samenkomen.

Het onderzoek wordt uitgevoerd in zes ziekenhuizen (Catharina Ziekenhuis, LUMC, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Canisius Ziekenhuis, Rijstate Ziekenhuis en het Amphia Ziekenhuis)  en is recent begonnen. De eerste vragenlijsten zijn inmiddels ingevuld. “We hopen uiteindelijk op minimaal honderd deelnemers. Het is maar tien minuten werk, én voor ons en toekomstige patiënten van enorme waarde.”

The post Samen beslissen na een miskraam: welke behandeling heeft de voorkeur? appeared first on Catharina Health Foundation.

Bij een maagverkleining (zoals een gastric bypass of sleeve) was het lange tijd gebruikelijk om na de operatie minimaal één nacht in het ziekenhuis te blijven. Maar dat is nu niet altijd meer nodig. Dankzij een zogenoemde “slimme pleister” – een klein apparaatje genaamd Healthdot dat hartslag, ademhaling en beweging op afstand registreert – kunnen patiënten veilig naar huis en toch goed gemonitord worden. De pleister kan ondersteund worden door een alarmeringssysteem dat waarschuwt bij afwijkende waarden.

“De wens om sneller naar huis te mogen was er bij patiënten en zorgverleners al langere tijd”, zegt Van Ede. “Maar artsen en onderzoekers bleven terughoudend met grootschalig implementeren omdat ze toch huiverig waren voor het missen van complicaties, of dat nu terecht was of niet.” Het onderzoek van Van Ede laat zien dat die zorgen ongegrond zijn als er goede monitoring en ondersteuning op afstand is.

Zelf kiezen, goed herstellen

In haar proefschrift evalueerde Van Ede veiligheid, patiënttevredenheid én klinische bruikbaarheid van monitoring op afstand. Patiënten mochten kiezen: blijven of naar huis. Het bleek dat ontslag op dezelfde dag goed werd ontvangen. Patiënten voelden zich veilig en herstelden prettig thuis, zonder meer complicaties of extra zorgvraag.

Wat de slimme pleister, die samen met Philips ontwikkeld is, uniek maakt, is dat het continu data verzamelt. Hiermee werden de zorgverleners in het onderzoek ondersteund bij het beoordelen van patiënten en bij het maken van beslissingen. “Dat kan niet alleen de patiënten maar ook de zorgverleners meer vertrouwen geven”, zegt Van Ede.

De gemeten waarden gaven de onderzoekers veel nieuwe informatie over het herstelproces van de patiënten. “Die informatie kan worden gebruikt voor de verdere ontwikkelingen op het gebied van telemonitoring van patiënten bij andere operaties dan maagverkleiningen.”

De resultaten zijn inmiddels zó overtuigend, dat dagbehandeling met de Healthdot nu standaardzorg is geworden voor ongeveer de helft van de bariatrische patiënten in het ziekenhuis. Alleen wie later op de dag wordt geopereerd, of zelf graag een nacht in het ziekenhuis wil blijven, gaat niet op dezelfde dag naar huis.

En dat scheelt veel: uit de onderzoeksresultaten blijkt dat het aantal opnamenachten gehalveerd is. In tijden van druk op ziekenhuisbedden, personeelstekort en stijgende zorgkosten is dat een flinke stap vooruit. “Bovendien is het voor patiënten veel prettiger en beter om thuis te herstellen dan in een ziekenhuisbed.”

Meer dan BMI: nieuwe manier om risico’s in te schatten

Naast de postoperatieve zorg keek Van Ede ook kritisch naar de manier waarop risico’s vóór de operatie worden beoordeeld. Jarenlang was de Body Mass Index (BMI) dé maatstaf die richting gaf aan het risico op gezondheidsproblemen of complicaties na een operatie. Maar Van Ede stelt kritische vragen bij deze benadering. “BMI is een statisch getal, terwijl ontwikkelen van chronische ziekten vaak een dynamisch proces is”, legt ze uit. In haar onderzoek keek ze daarom naar alternatieven om het risico van obesitas beter in beeld te brengen.

Ze ontwikkelde de Obesity Exposure Score (OBES), een methode die niet alleen naar de hoogte van het gewicht kijkt, maar ook naar hoe lang iemand al ernstig overgewicht heeft. “We zagen dat patiënten die een hogere OBES-score hadden, vaker de diagnose hartinfarct, boezemfibrilleren, hartfalen of nierproblemen hadden. Deze bevindingen ondersteunen het idee dat er in de ontwikkeling van toekomstige gezondheidsproblemen en de beoordeling van operatierisico’s meer factoren een rol spelen dan alleen de hoogte van het gewicht.”

Dit maakt volgens Van Ede dat deze score niet alleen interessant is in het ziekenhuis, maar bijvoorbeeld ook in een huisartsenpraktijk. “Het kan de bewustwording van gezondheidsrisico’s als gevolg van obesitas versterken. Zo zouden huisartsen hun patiënten al in een eerder stadium extra kunnen motiveren om aan een leefstijltraject te beginnen, of juist eerder door te verwijzen naar het ziekenhuis. Daarmee kun je op termijn veel gezondheidsproblemen voorkomen.”

De zorg van morgen

Van Ede’s onderzoek laat zien hoe technologie, slimme analyse en patiëntgerichte keuzes samenkomen in moderne zorg. “Dit onderzoek is nu uitgevoerd bij obesitaspatiënten die een maagverkleinende operatie ondergaan, maar het kan ook een blauwdruk zijn voor andere (bariatrische) operaties waarbij kortere opnames mogelijk zijn.”

The post Sneller naar huis na maagverkleining: veilig, comfortabel en goed gemonitord appeared first on Catharina Health Foundation.